Đăng bởi

Truyện Ramayana

 
« Ngày nào còn nước, còn non, thì bằng TÌNH YÊU, Ramayana vẫn còn cứu rỗi nhân loại » … Chỉ cần đọc một câu của Ramayana là « tức khắc được thanh tịnh, tuổi thọ tăng thêm, khi quá vãng được lên Thiên Quốc ».

« Ngày nào còn nước, còn non, thì bằng TÌNH YÊU, Ramayana vẫn còn cứu rỗi nhân loại ». Đó là lời của Brahma, Đấng Tạo Hóa khi mặc khải truyện Ramayana cho Đạo Sĩ Valmiki. Thần tiên khắp Thiên Quốc cũng truyền tụng Ramayana là « áng thơ rửa mọi tội lỗi của Thế Gian, có khả năng đem lại cho người đọc vừa sức khỏe, vừa của cải dồi dào, cùng với niềm an lạc nội tâm ». Chỉ cần đọc một câu của Ramayana là « tức khắc được thanh tịnh, tuổi thọ tăng thêm, khi quá vãng được lên Thiên Quốc ». Đại khái vậy … Đủ để chúng ta cùng nhau duyệt qua một cách tóm lược câu chuyện vô cùng trọng yếu này của văn hóa Ấn Độ.
Thật vậy, người Ấn không ai không biết Ramayana. Tranh ảnh, sách vở, hình tượng, của họ đầy dẫy những hoạt cảnh lấy từ chuyện này. Có những gánh hát được lập ra chỉ để trình diễn những đoạn của Ramayana và kỹ nghệ điện ảnh Ấn Độ cũng đã dành rất nhiều tác phẩm cho thiên anh hùng ca ấy. Thậm chí nhiều khía cạnh tiêu cực của xã hội Ấn cũng được những người quá khích biện minh bằng huyền thoại Ramayana …

TÁC GIẢ CỦA RAMAYANA : MỘT TƯỚNG CƯỚP TRỞ THÀNH ĐẠO SĨ


Ramayana có nghĩa là « Anh Hùng Ca của Rama », gồm 96 ngàn câu thơ chia thành 24 ngàn đoạn. Tác giả là Valmiki, một người xuất thân ăn cướp, chuyên lột tiền những khách hành hương đến một Thánh Địa ở miền Bắc Ấn Độ. Tình cờ ông được một nhà tu, nạn nhân của ông, chỉ cho một pháp môn để trở về nẻo thiện. Pháp môn này rất đơn giản : chỉ cần suốt ngày niệm danh hiệu Rama thật nhanh, không ngừng nghỉ. Valmiki chẳng biết Rama là ai, chỉ biết có Mara là Thần Chết. Nhà tu bảo : « Không sao ! ông cứ niệm Mara, nếu thích ! » Thế là Valmiki niệm danh hiệu Mara, ngày này qua ngày khác, càng lúc càng nhanh. Với thời gian, ông niệm nhanh đến độ, các chữ Mara nối liền vào nhau, để trở thành … Rama ! Thần chết Mara hóa thành « Đấng Khả Ái », nghĩa của chữ Rama. Valmiki giác ngộ, bỏ nghề cướp bóc, trở thành Đạo Sĩ, chăm lo tu hành, nhưng vẫn chưa biết gì về nhân vật Rama. Cho đến một hôm, ông gặp một Đạo Sư kể cho ông nghe câu chuyện của một con người hoàn hảo, hóa thân của Thần Vishnu, Ngôi Hai Thiên Chúa, có tên là Rama. Từ lúc ấy Valmiki không ngừng bôn ba khắp nơi để tìm biết thêm về cuộc đời Rama, Đấng Khả Ái. Ông nguyện sẽ viết một anh hùng ca vĩ đại về nhân vật này. Nguyện lực của Valmiki mãnh liệt đến độ, một ngày kia, trong lúc thiền định, Brahma, Đấng Tạo Hóa, hiện đến mặc khải cho ông câu chuyện vẫn còn được truyền tụng từ hơn ba mươi thế kỷ nay.

VISHNU, ĐẤNG NHẬP THẾ :

Mặc dù có hàng triệu vị Thần, Ấn Giáo trong bản chất không phải là một tôn giáo đa thần. Tất cả các vị Thần trong Ấn Giáo chỉ là những biểu hiện của một Nguyên Lý duy nhất. Nguyên Lý ấy được gọi là Brahman (xin đừng lầm lẫn với Brahma, Tạo Hóa). Vì tâm trí con người quá hạn hẹp, nên để cho dễ hình dung Brahman, người ta phải hình dung những biểu hiện cúa Nguyên Lý này dưới những hình ảnh Thần Thánh muôn hình vạn trạng, mỗi vị Thần phù hợp với một chức năng đặc biệt, như Brahma tạo nên Trời Đất, Vishnu nuôi dưỡng, bảo trì, Shiva hủy hoại, chuyển hóa, Agni, thần lửa, Vayu, thần gió, v.v… Thật ra, mọi sự hiện hữu, kể cả con người, đều là những biểu hiện của Brahman, y hệt như các Thần Linh. Trong một số trường hợp, thần linh (thường là Vishnu, đấng mang chức năng nhập thế, cứu độ) có thể hóa thân thành người hay súc vật. Trong Ramayana, Vishnu, ngôi hai Thiên Chúa, hóa thân thành Rama, một con người, với những yếu đuối thường tình như chúng ta sẽ thấy, nhưng đồng thời cũng là Thiên Chúa.

Truyện Ramayana kể lại việc Vishnu nhập thế để loại trừ một Quỷ Vương vô cùng lợi hại, tên là Ravana. Anh chàng này nhờ lắm công phu tu luyện nên được Ngôi thứ nhất của Thiên Chúa là Brahma đồng ý thưởng cho anh ta tất cả những thần thông mà anh nguyện ước. Ravana xin được trở thành vô địch, không thể bị bất cứ một vị Thần nào đánh bại. Brahma ưng thuận. Ngặt một nỗi là liền sau đó Ravana khai chiến uy hiếp mọi vị Thần trên Thiên Quốc, kể cả Indra, Vua các vị Thần. Chư Thần kéo nhau đến xin Chúa Ba Ngôi (Brahma, Vishnu và Shiva) cứu giúp. Nhưng làm sao diệt trừ nổi Ravana khi vị Quỷ Vương này đã được Thiên Chúa ban cho thần thông bất bại ? Có một cách ! Ravana trong lúc kiêu căng đã chỉ nói đến các vị Thần mà quên không đòi được trở thành vô địch đối với loài người và loài vật. Ravana coi thường con người và thú vật, như những sinh linh yếu đuối, không đáng quan tâm … Sơ hở này khiến con người, hay súc vật, có thể đánh bại Ravana, mà không phản lại hồng ân mà Brahma đã ban cho vị quỷ vương. Thế là Vishnu, Đấng nhập thế cứu độ, liền quyết định giáng trần, sanh ra làm một con người, để diệt trừ Ravana.

TUỔI TRẺ HUY HOÀNG CỦA RAMA

Phụ thân của Rama là một vị Vua thuộc dòng dõi thần Thái Dương. Vì hiếm muộn nên một ngày kia, nhà Vua cho tổ chức một cuộc cúng lễ linh đình để cầu tự. Vishnu thừa cơ hội xuống trần. Ngài ra lệnh cho thần Mặt Trời hiện đến trên ngọn lửa tế lễ, trao cho Nhà Vua một chén Thần Dược. Nhà Vua có ba vợ. Ông cho bà vợ lớn uống một nửa chén thuốc, bà vợ thứ hai một nửa của phần còn lại, tức một phần tư, bà thứ ba chỉ được một nửa của phần tư tồn đọng. Tức là vẫn cón một phần tám cuối cùng. Nhà Vua quyết định lại cho bà vợ thứ hai phần tám ấy. Chúng ta không cần đi xâu vào ý nghĩa của sự phân chia số học này, chỉ biết là sau đó ba bà Hoàng đều thụ thai một phần nào đó của Vishnu đã được hòa tan trong chén thuốc thần.

Rama là con bà vợ cả. Bà thứ hai cho ra đời hai trẻ sanh đôi (bà này đã uống thuốc hai lần), bà thứ ba cũng sanh một hoàng nam. Bốn đứa trẻ đều kháu khỉnh hay ăn chóng lớn, và lớn lên đều thông minh, khỏe mạnh, can đảm, đạo đức. Rama vượt trội hơn các em mình trong mọi lãnh vực. Khắp trong vương quốc ai ai cũng đều tán dương đức hạnh và tài ba của Rama. Mọi việc Rama làm đều hoàn hảo. Chàng luôn chú tâm lắng nghe và thông cảm với mọi người từ tiện dân cho đến vương tôn quý tộc, không hề phân biệt, và không ngần ngại giúp đỡ tha nhân, xem việc của người như việc của chính mình. Rama là vầng Thái Dương tỏa hào quang không những trong khắp vương quốc của phụ thân mình, mà còn chiếu soi đến mọi hang cùng ngõ hẻm trong thiên hạ.

TỪ CHIẾN CÔNG ĐẦU TIÊN ĐẾN MỐI TÌNH ĐẦU

Khi Rama được 16 tuổi, vua cha đang toan tính việc tìm vợ cho chàng, thì một Đạo Sư danh tiếng đến xin triều kiến. Trước vinh dự được tiếp đón vị Đạo Sư này, nhà Vua vô cùng cảm động. Ngài tuyên bố sẽ hiến dâng cho ông tất cả điều gì ông đòi hỏi. Đạo Sư đòi mượn Rama một thời gian để giúp ông trong một chiến dịch tiễu trừ ác quỷ. Vua cha kinh hoàng, lo sợ cho sự an toàn của đứa con yêu. Ngài hết lời năn nỉ xin vị Đạo Sư đổi ý, nhưng không được, rốt cuộc đành chấp nhận. Thế là Rama mang giáp trụ, gươm cung, lên đường, đem theo Lakshmana, người em con bà hoàng hậu thứ hai (một trong hai hoàng tử sanh đôi). Địch thủ là hai đầu lãnh ác quỷ, đệ tử của Ravana, vị Quỷ Vương đã đại náo thiên cung, đánh bại tất cả các vị Thần. Trên đường đi, vị Đạo Sư truyền thụ pháp thuật và võ công cao diệu cho Rama. Khi chàng vừa hấp thụ xong những tuyệt nghệ mới học được thì cũng là lúc phải đối đầu với ác quỷ. Đương nhiên là Rama chiến thắng vẻ vang. Đầu tiên chàng đánh bại một nữ quỷ như một tập sự sơ khởi, sau mới tiêu diệt đến hai ông tướng quỷ cực kỳ hung hăng. Thanh thế của Rama lẫy lừng vang dội khắp các vương quốc lân cận.

Gặp lúc một vị quốc vương ở gần đó đang kén chọn một chàng rể anh hùng cho cô con gái tuyệt đẹp của ông, tên là Sita. Sita thật ra là con của Thần Đất. Nàng sanh ra từ một luống đất trong lúc nhà Vua, theo nghi thức truyền thống, đang cày một thửa ruộng để sửa soạn cho một cuộc tế lễ (tục lệ này cũng hiện hữu ở Trung Hoa và Nhật Bản). Vị quốc vương vốn hiếm muộn không con, nên liền nhận nàng làm con, coi như một món quà của Thần Đất.

Cũng như trong chuyện Mahabharata và chuyện Ulysse trong huyền thoại Hy Lạp, cuộc tỷ võ tuyển phu bao gồm một màn tỷ thí dương cung. Ở đây là một cây cung thần vốn thuộc về Shiva. Đương nhiên là tất cả các ông hoàng có mặt, đại diện cho tinh hoa của giai cấp chiến sĩ Kashatrya, đều không dương nổi cây thần cung ấy, trừ … Rama. Chàng dương mạnh đến nỗi cây cung gãy làm đôi ! Rama cưới Sita, đem nàng về nhà. Trên đường về, chàng hàng phục Parashuram một Đạo Sĩ vô cùng oán ghét giai cấp Chiến Sĩ. Ông này thách Rama dương một cây cung thần khác, được gọi là « Thần Cung của Vishnu ». Rama cầm lấy cây cung, niệm chú, nạp tên, dương lên, rồi nhắm vào Parasuram tuyên bố : « Đạo Sĩ ! Ta vốn không thù hận gì với ông, nhưng mũi tên thần này không thể được nạp lên mà không hủy diệt một mục tiêu. Vì thế, ông phải chọn : hoặc chịu phế bỏ võ công và thần thông, hoặc phải chịu bị giam hãm trong khu rừng này ». Parsuram chọn bị phế bỏ tuyệt nghệ, chắp tay cung kính nhiễu quanh Rama về bên phải, rồi bỏ đi. Qua hai thành tích vừa kể, Rama chứng tỏ chàng có khả năng hàng phục hai giai cấp cao nhất của xã hội, là giai cấp chiến binh, Kshatrya, và giai cấp đạo sĩ, Brahmane. Chàng cũng biểu lộ liên hệ thần thánh giữa chàng và Shiva cũng như Vishnu. Cần nói ba ngôi Thiên Chúa, Brahma, Vishnu, Shiva, tuy ba nhưng chỉ là một thực thể.

BẢN ÁN LƯU ĐÀY

Mười hai năm sau, Vua Cha họp quần thần tuyên bố chính thức lập Rama làm Thế Tử, và ngay ngày hôm sau, quyết định sẽ tổ chức một cuộc đại lễ để phong cho chàng chức vị Phụ Chánh. Cả vương quốc vui mừng tột độ. Chẳng cần ai bảo ai, dân chúng thi đua chăng đèn kết hoa, trang hoàng khắp chốn để bày tỏ lòng quý mến Rama.

Tuy nhiên, khi nhà Vua về đến nội cung của bà hoàng được ngài sủng ái nhất, là bà thứ ba, thì có chuyện trục trặc. Số là bà này nghe lời một người tỳ nữ thân tín cho rằng nếu Rama lên ngôi thì sẽ có hại cho bà và con bà. Vị hoàng hậu nhớ lại là khi hai người lấy nhau, nhà Vua đã hứa với phụ thân bà là sẽ lập con bà lên làm Thế Tử. Thêm vào đó, nhiều năm về trước, trong một trận chiến gay go, nhà Vua thọ tiễn trọng thương ngã gục trên chiến xa, đã được bà cứu ra khỏi vòng vây rồi tận tình chăm sóc đến khi bình phục. Lúc ấy, nhà Vua trong cơn cảm kích, đã hứa sẽ cho bà hai đặc ân. Hôm ấy, bà Hoàng thứ ba tóc buông xõa, áo quần hở hang, nằm gục mặt khóc thút thít (mánh lới cổ điển !) cho đến khi nhà Vua đến ngồi gần bên vuốt ve an ủi hồi lâu mới chịu nức nở nhắc lại chuyện xưa và đòi chồng thực hiện hai điều đã hứa. Nhà Vua cảm động lập lại là sẽ thuận cho người vợ đẹp hai yêu cầu, bất kể đó là điều chi. Bà Hoàng lập tức đòi : thứ nhất, con trai của bà, hoàng tử Bharata, phải được sắc phong làm Phụ Chánh, và thứ hai, Rama phải bị lưu đày trong rừng sâu 14 năm như một đạo sĩ khổ tu. Nhà Vua choáng váng sỉu lên sỉu xuống, đồng thời khóc lóc năn nỉ « vợ hiền » rút lại những đòi hỏi quá quắt kia lại, nhưng không được. Ngài tức giận nguyền rủa bà, cũng không xong. Với cương vị một đấng quân vương, gương sáng của giai cấp chiến sĩ Kshatrya, mẫu mực của toàn thiên hạ, ngài không thể bội ước …
Thế là nhà Vua cho đòi Rama đến. Rama bước vào nội cung thấy phụ hoàng nằm trên giường run rẩy nói không ra lời. Hoàng tử gặng hỏi mãi, mới được bà mẹ ghẻ cho biết tự sự. Chàng liền thản nhiên tuyên bố : « tưởng chuyện gì chứ điều đó thì có chi quan trọng mà phụ hoàng phải bận tâm đến nỗi sanh bệnh ? Vinh dự và hạnh phúc của con nằm ở chỗ giúp được phụ hoàng thực hiện những điều đã hứa. Còn Ngai Vàng có về tay em Bharata thì cũng tốt thôi, vì Bharata dư thừa khả năng trị vì thiên hạ ».

TỪ THẾ TỬ PHỤ CHÁNH ĐẾN KHẤT SĨ KHỔ TU

Không chần chừ, Rama quay về nhà giã biệt công chúa Sita, rồi sửa soạn lên đường. Sita nhất định đòi theo. Rama từ chối, cho rằng nàng sẽ không thể chịu đựng nổi đời sống khổ hạnh giữa rừng sâu nước độc. Tuy nhiên, người đẹp nhất định không nhượng bộ (đòi tự tử , v.v…). Rốt cuộc Rama đành chịu cho nàng đi theo. Khi ấy, người em gắn bó nhất với chàng là Laskshmana xuất hiện khuyên Rama cứ ở lại thành đô, bất chấp bà mẹ ghẻ, và cứ lên ngôi phụ chánh như phụ hoàng đã dự liệu. Lakshmana cho rằng phụ hoàng tuy không nói ra nhưng chắc chắn cũng thầm ước mong Rama làm như thế. Rama gạt đi, cương quyết không chịu để cho vua cha phải mang tiếng bội ước. Lakshmana không còn cách nào khác, cũng đòi đi theo Rama trên đường lưu đày.
Rama đem toàn bộ của cải phân phát cho người nghèo rồi trút bỏ trang phục vương tôn quý phái, khoác lên người một mảnh áo làm bằng vỏ cây như các nhà khất sĩ. Sau đó chàng dắt vợ và em vào từ biệt phụ thân, từ biệt mẹ ruột cùng hai bà mẹ kế, rồi lặng lẽ lên đường. Quần thần, binh tướng và toàn thể dân chúng gạt lệ tiễn đưa ba người hành khất ra đi. Thậm chí họ không chịu nổi sự thiếu vắng Rama, nên cùng nhau lũ lượt kéo nhau theo chàng suốt mấy ngày đường. Rama phải dùng mưu kế, trong sương sớm giả quay về kinh đô, cho mọi người tưởng thật đi theo, rồi lén lấy đường tắt sang sông tiếp tục cuộc hành trình, đến khu rừng đã được chỉ định.

Thế là Rama, Sita và Lakshmana lang thang trong rừng núi thâm sâu, tìm đến thảo am của những Đạo Sư danh tiếng để cầu xin học Đạo, trước khi dựng lên thảo am của chính họ. Rama cũng phát nguyện sẽ bảo vệ các vị Đạo Sĩ cùng ẩn tu trong rừng sâu trước những tác hại của đám quỷ dữ đệ tử của Ma Vương Ravana.

Lúc Rama lên đường lưu đày, thì Hoàng Tử Bharata đang du hành nơi xa, bảy ngày sau mới về đến, và được cho biết những biến chuyển trọng đại vừa xảy ra. Bharata kinh hoàng trách thân mẫu mình đã xử sự sai trái. Cùng lúc, Vua cha buồn bã, lâm bạo bệnh và từ trần. Bharata tống táng phụ hoàng, rồi nguyện sẽ chỉ tạm thời làm Vua trong khi chờ đợi Rama mãn hạn lưu đày. Vị Tân Vương lấy một đôi giày của Rama, đem đặt lên ngai vàng, rồi tự mình mặc trang phục khất sĩ, hàng ngày ngồi dưới bậc thềm thiết triều, lo việc quốc sự.

QUỶ VƯƠNG RAVANA HẠ ĐỘC THỦ

 

Sự nghiệp tiễu trừ ác quỷ của Rama tiến triển tốt đẹp. Ngày kia, một nữ quỷ mê chàng như điếu đổ, đến dụ dỗ chàng bỏ vợ về sống với chị ta ! Rama khước từ, tinh nghịch đẩy sang cho cậu em Lakshmana. Nữ quỷ tức giận toan làm hại người đẹp Sita. Rama liền ra lệnh cho Lakshmana xử lý cô nàng quỷ dữ. Laksmana đánh bại chị nữ quỷ, cắt tai và mũi, đuổi ra khỏi rừng. Nữ quỷ chạy về mách với người anh đang ngự trị trên một bày quỷ rất đông ở gần đó. Ông anh đem 14 ngàn quân vây đánh Rama. Một mình với bảo kiếm và cung thần, Rama đánh bại đạo binh quỷ dữ, giết ông anh của chị nữ quỷ mê mình. Vấn đề là chị nữ quỷ này cũng là … em gái của Quỷ Vương Ravana ! Chị chạy về báo tin dữ cho anh mình …

Ravana rất tức giận, nhưng trước danh tiếng lẫy lừng của Rama, vị Quỷ Vương có vẻ muốn an phận nằm nhà hưởng thụ cuộc đời, hơn là lao vào một cuộc chiến đầy bất trắc hiểm nguy. Em gái Quỷ Vương, tức chị nữ quỷ say mê Rama, biết vậy nên nên liền vận dụng một độc kế. Chị ta hết lời tán dương nhan sắc có một không hai, tự cổ chí kim chưa ai so sánh được, của công chúa Sita. Ravana vốn hiếu sắc nên nghe nói động lòng , ngần ngừ hồi lâu, rồi quyết định ra tay bắt cóc Sita.

Quỷ vương sai một đồng lõa vận dụng thần thông biến thành một chú nai vàng với bộ lông óng ả tuyệt đẹp, đến lang thang gần thảo am của Rama và Sita. Sita nhìn thấy, thích quá, nhất định đòi Rama đuổi bắt chú nai về cho nàng. Tuy nhiên mỗi khi Rama rón rén đến gần, thì chú nai lại bỏ chạy mất, khiến Rama càng lúc càng rời xa thảo am. Một hồi lâu sau, đuổi mãi, Rama bực mình, dương cung bắn chú nai một mũi tên trí mạng. Trước khi chết, nai hiện nguyên hình quỷ dữ, và, dù sắp lìa đời, vẫn cố thực hiện một chiến công cuối cùng, bằng cách giả giọng Rama kêu lên thật lớn : « Ôi ! Sita ! Lakshmana ! » Tiếng kêu hoảng hốt, bi thương, vọng đến thảo am nơi Sita và Lakshmana đang đợi Rama. Lakshmana vội sách binh khí chạy đi tiếp cứu anh mình. Liền khi ấy, Ma Vương Ravana thừa cơ hội biến dạng thành một Khất Sĩ đến xin ăn trước thảo am. Sita ôm hoa quả bước ra toan bố thí thì vị Đạo Sĩ giả lập tức lấy lại hình dạng ghê rợn của Quỷ Vương với 10 cái đầu và 20 cánh tay, vồ lấy Sita, rồi bay thẳng về kinh thành của mình.

NHỮNG “NGƯỜI” BẠN QUÝ

Khi Rama và Lakshmana gặp nhau giữa rừng, thì hai chàng hiểu ngay là mình đã mắc phải kế “điệu hổ ly sơn”. Họ vội vã chạy về thảo am. Vắng bóng Sita, hai anh em hoảng hốt lục lọi khắp mọi khu rừng quanh đó, tìm dấu vết của người đẹp. Bên một dòng suối, họ gặp một Thần Ưng đang hấp hối. Số là vị Thần Ưng này đã toan can thiệp cứu Sita khỏi nanh vuốt của Ravana, nhưng không thành công. Thần Ưng, tên là Jatayu, bị đánh trọng thương, nhưng cố chờ gặp được Rama để thuật lại tự sự rồi mới qua đời. Jatayu là con của Garuda, linh vật của Vishnu (xin nhắc lại Rama chính là hóa thân của Vishnu). Sau khi thực hành nghi lễ hỏa táng Thần Ưng, Rama và Lakshmana tiếp tục cuộc tìm kiếm. Họ gặp một đám khỉ đang chơi với vài món nữ trang rơi từ người của Sita trong lúc nàng bị Ravana cắp nách bay trên không. Cuộc gặp gỡ này sẽ hoàn toàn quyết định đoạn tiếp của câu chuyện …

Số là lãnh tụ của đám khỉ này là một Vua Khỉ, tên là Sugriva, cũng bị lưu đày như Rama, do có sự xích mích với người anh. Vợ Vua Khỉ cũng bị ông anh chiếm đoạt. Vua Khỉ cảm thông tình cảnh của Rama, nên hứa giúp vị anh hùng tìm lại vợ hiền, khi … có thể. Tức là khi ông đoạt lại được ngai vàng của Vương Quốc Khỉ …

Không thể chần chờ, Rama ra tay giúp Sugriva loại trừ người anh quá quắt ngay lập tức, để có thể liền sau đó, quy tụ quanh mình một đạo dân binh vĩ đại gồm mấy chục triệu chú khỉ, được bổ sung bởi một bộ lạc gấu. Cần biết là dưới trướng của Ma Vương Ravana có tới 360 triệu ác quỷ vô cùng dũng mãnh, võ nghệ và pháp thuật tinh ròng, được chỉ huy bởi những kiện tướng đã từng hàng phục các đạo binh Thiên Quốc.

Trong số các “nhân” vật khỉ và gấu phụ lực với Rama, thì Hanuman là nổi bật hơn cả. Anh khỉ này có gốc gác rất cao quý vì anh ta là con của Thần Gió Vayu. Như chúng ta sẽ thấy, Hanuman không những là một kiện tướng võ nghệ tinh ròng và thần thông cao diệu, mà cũng là một Y Sĩ tài ba và một nhà chính trị xâu sắc. Người Ấn thờ kính Hanuman như biểu tượng của lòng quả cảm, sẵn sàng quên mình giúp đỡ tha nhân. Người ta thường gặp hình tượng Hanuman tự vạch lồng ngực trưng bày trái tim của mình ra, như hình tượng “Thánh Tâm Ky Tô” trong truyền thống Công Giáo.

HANUMAN VÀ SITA